Kritik Carpon Leuwi Kanyaah : Kanyaah nu Teu Kaukur

Kanyaah nu Teu Kaukur
kritik keur carpon Leuwi Kanyaah karangan Sofyan Limbangan (Manglé 2595: 57 - 59)
ku Septia Mujizat

---

Dokumentasi Pribadi

Curug Sondong, Geopark Ciletuh, Sukabumi

Ngomongkeun kanyaah kolot mah moal bisa kaukur ku leuwi, enya gé lain ka budak sorangan. Tapi da nu kapanggih ku kuring mah dina carpon ieu téh Sofyan Limbangan lain medarkeun kumaha nyaahna guru ka murid, lolobana mah nyaritakeun kahariwang guru.

Dina carpon ieu, lalakon utama anu teuing saha ngaranna téh boga kasa tukang nu mirip jeung salah sahiji guru kuring basa SMK. Jadi guru téh lain ku dihaja, pédah meunang amanat ti nu jadi guruna baheula. Salakina ogé gawéna sok aprak-aprakan saba leuweung ka luar pulo, da puguh téa pagawéanana téh nyaéta survéyor géodési. Ari dina carpon ieu mah cenah salakina lalakon utama téh geologist, padahal teu kabéh geologist gawéna aprak-aprakan ka leuweung. Kuring apal téh sabab kuring gé pernah ngalaman training ngeunaan géodési jeung pemetaan. Aya ogé geologist anu gawéna téh haben cicing di hareupeun layar monitor komputer, da puguh téa gawéna téh di bagian digitalisasi ciga kuring baheula nalika training géodési salila genep bulan di salah sahiji perusahaan konsultan géodési di Bandung.

Lumayan deukeut kuring jeung guru éta téh. Kahariwang anjeunna jauh leuwih loba ti nu dicaritakeun di carpon ieu. Tapi kitu ogé kanyaah ka murid-muridna, mun meunang lebay mah kanyaahna téh teu bisa kaukur ku legana samudera ogé. Malahan mah anjeunna nepi ka nyadiakeun lés gratis pikeun muridna anu rada hésé nuturkeun matéri di sakola. Tah kuring deukeut jeung anjeunna téh kusabab kuring ogé mantuan anjeunna jadi staff pengajar di organisasi pendidikan anu dijieun ku anjeunna jeung salakina.

Enya gé guru kuring mah moal bisa ningali barudak leutik anu lalucu paripolahna, tapi sakaapal kuring mah can pernah kapikiran ku guru kuring pikeun ngundurkeun diri kusabab teu kuat ku ti sisi-ti gigir ciga nu dicaritakeun na carpon ieu. Padahal kuring apal pisan kumaha pabaliutna masalah nu aya di sakola ayeuna. Can lamun inget ka bengalna babaturan kuring baheula, kaasup ogé kuring sabenerna mah, ngan kuring mah aya kénéh bageur-bageurna.

Anu dilebarkeun dina carpon ieu nyaéta kuring mah asa maca monolog, malahan mah rada hésé hayang ngarti alur caritana téh. Tinu keur nungguan pengumuman lomba téh cleng ka lima taun ka tukang, rada kaharti kénéh da ieu mah flashback. Geus kitu téh dicaritakeun deui yén manéhna téh keur persiapan lomba, ongkoh geus rék pengumuman? Meureun kuring nu salah ngarti éta mah, da mimiti maca mah sugan téh latar wewengkonna keur dinu acara pengumuman perlombaan, lain acara perlombaan anu pinunjulna langsung diumumkeun.

Kuring ogé rada bingung nalika aya kecap manéhna dina paragraf ka opat, sabab ti paragraf hiji kénéh gé can aya hiji ogé kalimah anu nyaritakeun hiji tokoh. Komo ti paragraf ka genep mah kuring beuki bingung, naha si lalakon utama téh keur dicaritakeun atawa nu keur nyarita?

Sasampurna-sampurna jalma pasti aya waé kakurangan jeung kasalahan mah, kitu ogé nu kapanggih ku kuring dina carpon ieu. Aya sababaraha kecap anu teu sampurna cara nulisna. Diantarana nyaéta aya kecap anu sakedahna nganggé huruf e curek “é” ngadon maké e biasa, nyaéta kecap “we” anu kedahna diserat “wé”, sareng kecap “oge” anu kedahna mah diserat “ogé”. Aya ogé kecap anu teu konsistén, nyaéta kecap “ceuk”, sakapeung mah diserat “cék”, aya ogé anu diserat “cek”. Kuring ogé kurang merenah nalika maca kecap “ngandelken”, panginten teu kaserat huruf “u”-na da nu raos kanggo diaos mah “ngandelkeun”. Kecap ”frame” ogé pan saleresna mah kecap ti basa deungeun anu can lumrah na basa Sunda, sabab aya kénéh kecap bingkéi anu bisa dipaké. Lain teu bisa dipaké kecap “frame” téh, ngan kedahna mah pan cara panulisanana dimiringkeun jadi “frame”.

Dina carpon ieu, Sofyan Limbangan bisa méré peupeujeuh keur guru-guru, utamana ngaliwatan lalakon kepala sakola, nyaéta anu disebut Bunda téa. Pangpangna mah peupeujeuh keur guru-guru anu ngora kénéh. Salah sahijina nyaéta ngingetan yén dimana waé urang hirup pasti aya waé masalah mah, da jalma anu bijak mah anu bisa ningali kahadéan ti sagunung masalah, lain anu teu boga masalah. Puguh jalma anu ngarasa teu boga masalah téh boga masalah anu gedé pisan, nyaéta teu bisa ngarasakeun hirup di kahirupan. Ari jadi guru mah da lain saukur profési, tapi leuwih ka dédikasi.

*Artikel ini dibuat untuk memenuhi tugas mata kuliah kritik sastra.

Kategori : Pengetahuan , Sastra , Sunda

Baca Selengkapnya

Telaah Sastra : Novel Sunda 'Jangji Asih' karya Aam Amilia

Loba Kanyeri, Gedé Mangpaat

Analisis Novél Jangji Asih karya Aam Amilia (Pendekatan Pragmatik)

A. Riwayat Pangarang

Aam Amilia lahir tur gedé di Bandung. Ti umur 12 taun geus resep tulas-tulis. Cerpénna, “Ulang Tahun”, dimuat dina Lembaran Minggu Pikiran Rakyat. Carponna nu munggaran “Timburu” kapanggih ku Muh. Rustandi Kartakusumah, dimuat dina Manglé keur Aam umur 16 taun. Saterusna jadi pangarang dina dua basa. Nepi ka ayeuna, geus puluhan bukuna nu terbit. Di antarana novel jeung kumpulan carpon dina basa Sunda: Puputon (1979), Buron (1980), Kalajengking (1980), Panggung Wayang (1992), Suminar (2008), Talaga Malihwarni (2012), Kembang-kembang Anten (2014), jeung Di Antara TIlu Jaman (2016). Dina basa Indonesia: Jago-jago Bandung Selatan (1970), Karena Kasih Sayangmu (1971), Di Ujung Bayang-bayang (1989), Kutunggu di Bukit Bunga (2005), jsté. Novelna Sanggeus Halimun Peuray (1992) diangkat kana film ku Dewan Film Nasional (DFN).

Aam geus nulis sababaraha biografi guru besar, seniman, tokoh perkebunan, tokoh pendidikan jeung jurnalistik. Kungsi ngadidik tur ngalahirkeun welasan penulis, ngaliwatan HPPM Nurani, Manglé Rumaja, Caraka Sundanologi, jeung Panglawungan 13. Kungsi meunang penghargaan pikeun karya jeung jasa, ti Lembaga Basa jeung Sastra Sunda, Piagam Moh Ambri ti PP-SS, Majalah Manglé, Sarinah, Zaman, IKAPI Jawa Barat, Anugerah Budaya ti Gubernur Jawa Barat, jeung Anugerah Sastra ti Institut Budaya Sunda. Kumpulan carponna Di Antara Tilu Jaman (2016) dileler hadiah Sastra Rancagé 2017.

Kiwari masih kénéh nulis tur ngasuh rubrik “Sekelumit Romantika Kehidupan” di HU Pikiran Rakyat edisi Minggu.

Sumber: Aam Amilia. Jangji Asih. 2017. Bandung: Kiblat Buku Utama.

B. Dasar Téori

Pendekatan pragmatik nyaéta pendekatan telaah sastra anu némbongkeun kumaha katarimana hiji karya sastra ku nu maca. Ana pon numutkeun para ahli, définisi pendekatan pragmatik nyaéta:

1. “Pendekatan pragmatik merupakan perhatian utama terhadap peran pembaca. Dalam kaitannya dengan salah satu teori modern yang paling pesat perkembangannya yaitu teori resepsi” (Abram, 1958 : 14 – 21).

2. Numutkeun A. Teeuw (1994), téori pendekatan pragmatik nyaéta salah sahiji bagian ilmu sastra anu mangrupakeun pragmatik kajian sastra anu nitik beuratkeun dimensi pembaca salaku nu nangkep jeung nu méré makna ka karya satra.

3. Felix Vedika (Polandia), pendekatan pragmatik mangrupakeun pendekatan anu teu jauh béda jeung artéfak (benda mati), anu macana anu ngahirupkeun salaku prosés konkritasi.

C. Ringkesan Carita

Novel Sunda: Jangji Asih

Tokoh utama dina novel Jangji Asih ieu téh ngaranna Asih. Miboga rupa anu goréng tapi bageur. Manéhna hirup jeung indungna, saimah jeung uwa jeung babaturanna. Boga tilu lanceuk lalaki tapi geus kurenan jeung marisah jeung kolot. Katilu lanceukna mah karasép da mirip ka indungna, ari Asih mah leuwih mirip ka bapana anu sarua goréng. Asih sakola kénéh satingkat SMA, tegesna kelas 3 di sakola kasenian. Manéhna asup sakola seni lantaran boga sora nu alus jeung pangaresep dina widang seni musik, nyaéta kawih.

Kacaritakeun yén sakolana téh rék magelarkeun pintonan drama sora ‘Sangkuriang’ dina raraga ngareuah-reuah tepung taun nu bakal ditongton ku tokoh-tokoh sa-Indonésia. Manéhna meunang tawaran pikeun jadi juru kawih atanapi dubber peran Nyi Dayang Sumbi. Ari nu meunang peran jadi Nyi Dayang Sumbina mah Lasmini, nyaéta babaturanna anu panggeulisna di sakola tapi miboga sora anu goréng sabalikna ti si Asih. Ari nu meunang peran Sangkuriangna mah nyaéta Tresna, lalaki anu dipikaresep ku si Asih.

Konflik nu aya dina ieu novel nyaéta nalika ‘Sangkuriang’ bérés dipéntaskeun hareupeun éks siswa Sakola Kasenian, Asih ngarasa teu dihargaan pisan. Manéhna ningali babaturanna téh ngan ngabagéakeun Lasmini hungkul, padahal manéhna anu nga-dubbing sorana sangkan jadi alus téh. Katambah nalika balik ka imah, si Asih ningali yén dina brosur pagelaran éta téh ngaran manéhna ngan ditulis maké mangsi bari diselipkeun hungkul, malahan mah dina brosur nu lianna mah euweuh ngaran manéhna. Alatan kitu manéhna jadi nyeri haté pisan nepi ka embung jadi ngilu ilubiung dina pagelaran éta.

Geus dipénta ku sababaraha jalma, boh ku guru-guru nepi ka diréktur ogé tetep teu bisa ngarobah haténa améh daék maén deui dina éta pagelaran. Asih kanyenyerian kénéh ku asa teu dihargaanna manéhna dina éta pagelaran. Diolo ku Tresna, lalaki anu dipikaresep ku manéhna ogé angger mugen. Tapi tungtungna mah manéhna daékeun ogé, pédah manéhna nyaah ka Tresna. Asih embung ningali Tresna dicarékan ku guru-guru jeung nu lianna.

D. Analisis

Jejer anu diangkat dina novél ieu nyaéta katulusan cinta jeung étika di dunia seni. Pangarang dina novel ieu hayang nepikeun pesan ngeunaan cinta anu suci, nyaéta cinta anu teu ngarepkeun balesan, cinta anu teu kudu dipikanayaho ku batur, cinta anu ngabutuhkeun pengorbanan. Aam Amilia ogé hanyang nekenkeun yén nu ngaranna seniman kudu bisa ngaprésiasi seniman nu séjén, teu meunang aya nu diapi lainkeun. Najan urang kudu jalma anu tulus dina ngalakonan sagala pagawéan di ieu kahirupan, tapi lain harti urang meunang nyapirakeun batur ku jasa-jasana, rék peran sakumaha leutikna ogé.

Pangarang ogé ku cara teu langsung rada nyindir kapitalisme. Ayeuna jalma dina ngalakonan kahirupan téh geus remen ku pamaksudan pikeun meunang kauntungan. Lolobana jalma geus leungiteun idéalisme. Anu jadi pipikiran jeung cecepengan téh lain kumaha prinsip jeung prosésna, tapi nekenkeun hasil anu hadé jeung kauntungan anu dimeunangkeun. Ciga solokan saat anu dicaritakeun dina awal carita.

Intina nyaéta pangarang hayang nekenkeun masalah aprésiasi jeung toléransi. Sakumaha goréngna sikep batur ka urang, urang mah kudu tetep soméah jeung profésional. Panceg dina galur, da hirup mah lain nu urang jeung lain kumaha urang, tapi kumaha engké saenggeus kahirupan gumantung ka kumaha urang ngalakonan kahirupan nu ayeuna.

Ari jelema mah da sakumaha loba urang nyieun kahadéan, tetep nu babari kaingetna mah nyaéta nalika urang nyieun kagoréngan. Béda jeung Gusti Nu Maha Adil, sakumaha loba urang nyieun kagoréngan, pasti dihampura lamun urang bener-bener tulus jeung daék diajar tinu kasalahan.

Loba nu nganggap yén cinta téh butuh pengorbanan, saluyu jeung nu dicaritakeun tur ditekenkeun ku pangarang dina carita ieu. Tapi kuring teu sapanuju, sabab perjuangan dina nunaikeun maksud cinta mah lain mangrupakeun pengorbanan, tapi kahormatan.

Kuring kataji ku tangkal anu dicaritakeun dina novél ieu. Aya pesen anu teu sacara langsung ditepikeun ku pangarang. Kuring ngaréprésentasikeunna saluyu jeung katulusan. Beuki tumbuh manéhna beuki bisa ngaiyuhan jalma ogé sasatoan nu aya dihandapeunna, padahal manéhna mah beunang langsung ku panon poé anu panas méncrang. Manéhna gé tara ngeluh sanajan daun-daunna kudu maruragan, malahan mah tuluy numbuhkeun deui daun-daun anyar pikeun jadi pelindung tinu kapanasan jeung ngarobah karbondioksida jadi oksigén pikeun kabutuhan kahirupan manusa.

Tapi kuring ngarasa pesen katulusan anu hayang ditepikeun ku pangarang jadi kurang pédah dicaritakeun si Asih téh hayang némbongkeun yén manéhna boga haté anu wening. Ari jalma nu miboga haté wening mah kuduna teu paduli batur nganggap manéhna alus atau goréng, lamun aya niatan kitu mah cendrung kana dendam jeung faktor égoisme.

Dina novél ieu, pangarang ogé loba teuing némbongkeun kanyeri nu dirasakeun tokoh utama. Anu masalahna mah sabenerna ngan hiji, tapi loba teuing diulang. Nu geus kahatéan téh ngadon jadi bosen pédah terus-terusan disebutkeun kanyeri anu éta-éta kénéh. Henteu salah ogé teu goréng, ngan dinamika émosina jadi kurang.

Tungtung carita karasa ngagantung, aya kénéh masalah-masalah anu can kajawab. Naha dihaja atawa henteu, tapi kuring ngalebarkeun panutupan ieu novél anu masih bisa leuwih alus deui. Ceuk kuring mah pangarang buru-buru teuing dina nganggeuskeun ieu carita.

*Tulisan ini disusun untuk memenuhi tugas mata kuliah Telaah Sastra.

.: Semoga Bermanfaat :.

Kategori : Pengetahuan , Sastra , Sunda

Baca Selengkapnya

Kumpulan Sajak Sunda Pilihan

Kumpulan Sajak dalam Bahasa Sunda

---

Sekilas Tentang Sajak Sunda

Dokumentasi Pribadi

Pantai Rancabuaya, Garut

Sastra lahir oleh dorongan manusia untuk mengungkapkan diri, tentang masalah manusia, kemanusiaan dan semesta (Semi, 1993: 1). Sastra merupakan karya kreatif yang mengungkapkan masalah hidup. Karya sastra merupakan fakta historis yang berisi pemikiran dan pergulatan batin pengarang terhadap masalah-masalah kehidupan.

Banyak sekali jenis-jenis karya sastra di dunia ini, salah satunya adalah sajak. Dalam bahasa Sunda, sajak adalah salah satu karya sastra tulisan berbentuk puisi yang bersifat bebas / tidak terikat, sehingga sering juga disebut sajak bebas.

Contoh-contoh Sajak Sunda

NINI ANTÉH

Taufik Ampera

Di langit bulan nembongan

cahayana hurung ngempur

ngadamaran alam dunya.

Di bulan Nini keur anteng

ngentrung ninun kaén poléng

awak Nini mani bongkok

balas terus baé ninun

meureun geus rebuan taun.

Di bulan Nini bumetah

dibaturan Candramawat

buluna nu tilu warna

watekna matak diasih.

VARIASI GURU MINDA

Ajip Rosidi

Sampiung ngapung ka manggung

Ngalayang di mega nangtung

Ngalayang di mega malang

Nyerangkeun bentang baranang

Kumacacang kumalayang

Paheula-heula jeung heulang

Pahiri-hiri jeung geuri

Lega setra alam padang

Ngalayang di awang-awang

Ngaiantung luhureun gunung

Sukan-sukan di kahyangan

Rata-sirna poe-panjang

Diasuh ku Sunan Ambu

Dijaga para bujangga

Diaping para pohaci

Sakarepna sakahayang

Manggung teh panggungna rasa

Awang-awang wangwangan kahayang

Sunan Ambu ambuna napsu

Bujangga ngajak rancage

Pohaci nu mawa tigin

Kana hurip hirup aing

Paheula-heula jeung heulang

Heulang soteh dina awak

Pahiri-hiri jeung geuri

Geuri soteh dina diri

Nyatana nya aing jeung aing

Pahiri-hiri jeung diri

Paheula-heula jeung kahayang

Di dunya sapangabetahna

LALAKON KURING
Rizki Sanjaya

Hirup mah kudu dijieun babari
Tapi angger kudu boga taki-taki
Sakali metu kudu jadi
Meunang widi, tangtu moal jalir jangji

Siga gula jeung kopi
Najan béda, bisa ngahiji ku cai
Siga kuring jeung salira
Mun ngahiji, moal weléh silih jagi

PATANJALA
Etti RS

Ti ajalina kuring ditibanan pancen
nembus gunung meulah lengkob
atawa mapay bubulak jeung padataran

Ti dituna kuring dipilih
malidkeun cikahuripan ka sagara
najan kudu kandeg heula di muara

Ti memehna kuring kapeto
lilimbungan di leuwi nu jero
handapeun nu ngaroyom leuweung kaso

Batu gunung hahalang sangkan kapahung
sihoreng ukur taringgul
sabot diri ngananaha ka Nu Agung

Daftar Buku Kumpulan Sajak Sunda

1. Antologi Puisi Sunda Mutahir (Eddy D Iskandar,spk., Durma Kangka,Bandung, 1980)
2. Basisir Langit (Surachman R.M.,Balai Pustaka,Jakarta, 1976)
3. Batu (Deddy Effendi, Yayasan Bangun Siswa, Bandung, 1990)
4. Blues Kere Lauk (Godi Suwarna, Geger Sunten, Bandung,1992)
5. Buana nu Pinuh ku Mega (Yus Rusyana, Geger Sunten, Bandung, 1992)
6. Dayeuh Matapoe (Acep Zamzam Noor, Geger Sunten, Bandung, 1993)
7. Di Kebon Binatang (Ajatrohaedi, Rahmat Cijulang, Bandung, 1990)
8. Di Lembur Bulan Dikubur (Deddy Windyagiri, Geger Sunten, 1993)
9. Gondewa (Etti RS, Kujang Kancana, Bandung,1987)
10. Jagat Alit (Godi Suwarna, Rahmat Cijulang, Bandung,1979)
11. Jamparing (Eddy D Iskandar, Parikesit 2000, Bandung, tt)
12. Jamparing (Etti RS, Yayasan Kudjang, Bandung, 1984)
13. Jamparing Hariring (Dedy Windyagiri)
14. Jante Arkidam (Ajip Rosidi, Tupumanik, Pasuketan-Jatiwangi Cirebon, 1967)
15. Jiwalupat: Opat Kumpulan Sajak (Godi Suwarna, Geger Sunten, Bandung, 2007)
16. Kalakay Budah (Yous Hamdan, Geger Sunten, Bandung, 1994)
17. Kalakay Jukut Riut (Deddy Effendie, Daya Piska, Bandung,1981)
18. Kalakay Mega (Soni Farid Maulana, Geger Sunten, Bandung, 1992)
19. Kasidah Langit (Eddy D Iskandar, Geger Sunten, Bandung, 1992)
20. Katiga (Yayat Hendayana, Galura Bandung, 1975)
21. Lalaki di Tegalpati (Sajudi, Rahmat Cijulang, Bandung,1985)
22. Lalaki Langit (Juniarso Ridwan, Rahmat Cijulang, Bandung, 1979)
23. Langit Katiga (Juniarso Ridwan, Geger Sunten, Bandung, 1992)
24. Maung Bayangan (Etti RS, Rahmat Cijulang, Bandung, 1994)
25. Nu Lunta Jauh (Usep Romli HM, Rahmat Cijulang, Bandung, 1992)
26. Nu Mahal ti Batan Inten (Yus Rusyana, Rahmat Cijulang, Bandung, 1980)
27. Nu Ngarongheap Mangsa Surup (Eddy D Iskandar, Durmakangka, Bandung, Cypress, tt )
28. Ombak Halimun (Hadi AKS, Pamulang, Tangerang, 2002)
29. Ombak Laut Kidul (Rachmat M Sas Karana, Tjupumanik, Pasuketan-Jatiwangi Cirebon, 1966)
30. Pamapag (Ajatrohaedi, Balai Pustaka,Jakarta,1972)
31. Puisi Sunda Selepas Perang Dunia Kedua (Iyo Mulyono,spk. Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa Depdikbud, Jakarta, 1980)
32. Sabelas Taun (Usep Romli HM, Rahmat Cijulang, Bandung,1984)
33. Sajak-sajak Cilauteureun (Taufik Faturohman, Medal Agung, Bandung, 1983)
34. Saratus Sajak Sunda (Abdullah Mustappa, edt. Geger Sunten, Bandung, 1992)
35. Surat Kayas (Surahman R.M., Balai Pustaka, Jakarta, 1967)
36. Surat Panjang ti Cijulang (Rahmat M Sas Karana, Rahmat Cijulang, Bandung, 1983)
37. Surat-surat Kaliwat(Godi Suwarna, Medal Agung, Bandung,1983)
38. Tepung di Bandung (Rachmat M Sas Karana, Rahmat Cijulang, Bandung,1972)
39. Tumbal (Yoseph Iskandar, Rahmat Cijulang, Bandung, 1982)
40. Urang Naon di Cinaon (Wahyu Wibisana, Geger Sunten, Bandung,1993,
41. Waruga Garba (Eddy D Iskandar, Medal Agung, Bandung, 1984)
42. Wasiat Konglomerat (Taufik Faturohman, Geger Sunten, Bandung, ).

Semoga Bermanfaat!!!

*Referensi

• http://tradisidongeng.blogspot.co.id
• http://rizkimasbox.blogspot.co.id
• http://cabiklunik.blogspot.co.id
• https://kumpulankaryapuisi.blogspot.co.id
• https://su.m.wikipedia.org

Kategori : Pengetahuan , Sastra , Sunda

Baca Selengkapnya