Showing posts with label Sunda. Show all posts
Showing posts with label Sunda. Show all posts

Kritik Carpon Leuwi Kanyaah : Kanyaah nu Teu Kaukur

Diposkan Oleh : Ucup | Pada : 1/03/2018 | Rating : 5 | 0 comments
Kanyaah nu Teu Kaukur
kritik keur carpon Leuwi Kanyaah karangan Sofyan Limbangan (Manglé 2595: 57 - 59)
ku Septia Mujizat

Kritik Carpon Basa Sunda
Dokumentasi Pribadi
Curug Sondong, Geopark Ciletuh, Sukabumi
Ngomongkeun kanyaah kolot mah moal bisa kaukur ku leuwi, enya gé lain ka budak sorangan. Tapi da nu kapanggih ku kuring mah dina carpon ieu téh Sofyan Limbangan lain medarkeun kumaha nyaahna guru ka murid, lolobana mah nyaritakeun kahariwang guru.
Dina carpon ieu, lalakon utama anu teuing saha ngaranna téh boga kasa tukang nu mirip jeung salah sahiji guru kuring basa SMK. Jadi guru téh lain ku dihaja, pédah meunang amanat ti nu jadi guruna baheula. Salakina ogé gawéna sok aprak-aprakan saba leuweung ka luar pulo, da puguh téa pagawéanana téh nyaéta survéyor géodési. Ari dina carpon ieu mah cenah salakina lalakon utama téh geologist, padahal teu kabéh geologist gawéna aprak-aprakan ka leuweung. Kuring apal téh sabab kuring gé pernah ngalaman training ngeunaan géodési jeung pemetaan. Aya ogé geologist anu gawéna téh haben cicing di hareupeun layar monitor komputer, da puguh téa gawéna téh di bagian digitalisasi ciga kuring baheula nalika training géodési salila genep bulan di salah sahiji perusahaan konsultan géodési di Bandung.
Lumayan deukeut kuring jeung guru éta téh. Kahariwang anjeunna jauh leuwih loba ti nu dicaritakeun di carpon ieu. Tapi kitu ogé kanyaah ka murid-muridna, mun meunang lebay mah kanyaahna téh teu bisa kaukur ku legana samudera ogé. Malahan mah anjeunna nepi ka nyadiakeun lés gratis pikeun muridna anu rada hésé nuturkeun matéri di sakola. Tah kuring deukeut jeung anjeunna téh kusabab kuring ogé mantuan anjeunna jadi staff pengajar di organisasi pendidikan anu dijieun ku anjeunna jeung salakina.
Enya gé guru kuring mah moal bisa ningali barudak leutik anu lalucu paripolahna, tapi sakaapal kuring mah can pernah kapikiran ku guru kuring pikeun ngundurkeun diri kusabab teu kuat ku ti sisi-ti gigir ciga nu dicaritakeun na carpon ieu. Padahal kuring apal pisan kumaha pabaliutna masalah nu aya di sakola ayeuna. Can lamun inget ka bengalna babaturan kuring baheula, kaasup ogé kuring sabenerna mah, ngan kuring mah aya kénéh bageur-bageurna.
Anu dilebarkeun dina carpon ieu nyaéta kuring mah asa maca monolog, malahan mah rada hésé hayang ngarti alur caritana téh. Tinu keur nungguan pengumuman lomba téh cleng ka lima taun ka tukang, rada kaharti kénéh da ieu mah flashback. Geus kitu téh dicaritakeun deui yén manéhna téh keur persiapan lomba, ongkoh geus rék pengumuman? Meureun kuring nu salah ngarti éta mah, da mimiti maca mah sugan téh latar wewengkonna keur dinu acara pengumuman perlombaan, lain acara perlombaan anu pinunjulna langsung diumumkeun.
Kuring ogé rada bingung nalika aya kecap manéhna dina paragraf ka opat, sabab ti paragraf hiji kénéh gé can aya hiji ogé kalimah anu nyaritakeun hiji tokoh. Komo ti paragraf ka genep mah kuring beuki bingung, naha si lalakon utama téh keur dicaritakeun atawa nu keur nyarita?
Sasampurna-sampurna jalma pasti aya waé kakurangan jeung kasalahan mah, kitu ogé nu kapanggih ku kuring dina carpon ieu. Aya sababaraha kecap anu teu sampurna cara nulisna. Diantarana nyaéta aya kecap anu sakedahna nganggé huruf e curek “é” ngadon maké e biasa, nyaéta kecap “we” anu kedahna diserat “wé”, sareng kecap “oge” anu kedahna mah diserat “ogé”. Aya ogé kecap anu teu konsistén, nyaéta kecap “ceuk”, sakapeung mah diserat “cék”, aya ogé anu diserat “cek”. Kuring ogé kurang merenah nalika maca kecap “ngandelken”, panginten teu kaserat huruf “u”-na da nu raos kanggo diaos mah “ngandelkeun”. Kecap ”frame” ogé pan saleresna mah kecap ti basa deungeun anu can lumrah na basa Sunda, sabab aya kénéh kecap bingkéi anu bisa dipaké. Lain teu bisa dipaké kecap “frame” téh, ngan kedahna mah pan cara panulisanana dimiringkeun jadi “frame”.
Dina carpon ieu, Sofyan Limbangan bisa méré peupeujeuh keur guru-guru, utamana ngaliwatan lalakon kepala sakola, nyaéta anu disebut Bunda téa. Pangpangna mah peupeujeuh keur guru-guru anu ngora kénéh. Salah sahijina nyaéta ngingetan yén dimana waé urang hirup pasti aya waé masalah mah, da jalma anu bijak mah anu bisa ningali kahadéan ti sagunung masalah, lain anu teu boga masalah. Puguh jalma anu ngarasa teu boga masalah téh boga masalah anu gedé pisan, nyaéta teu bisa ngarasakeun hirup di kahirupan. Ari jadi guru mah da lain saukur profési, tapi leuwih ka dédikasi.

*Artikel ini dibuat untuk memenuhi tugas mata kuliah kritik sastra.
Kategori : , ,

Telaah Sastra : Novel Sunda 'Jangji Asih' karya Aam Amilia

Diposkan Oleh : Ucup | Pada : 12/26/2017 | Rating : 5 | 0 comments
Loba Kanyeri, Gedé Mangpaat
Analisis Novél Jangji Asih karya Aam Amilia (Pendekatan Pragmatik)

A. Riwayat Pangarang
Aam Amilia lahir tur gedé di Bandung. Ti umur 12 taun geus resep tulas-tulis. Cerpénna, “Ulang Tahun”, dimuat dina Lembaran Minggu Pikiran Rakyat. Carponna nu munggaran “Timburu” kapanggih ku Muh. Rustandi Kartakusumah, dimuat dina Manglé keur Aam umur 16 taun. Saterusna jadi pangarang dina dua basa. Nepi ka ayeuna, geus puluhan bukuna nu terbit. Di antarana novel jeung kumpulan carpon dina basa Sunda: Puputon (1979), Buron (1980), Kalajengking (1980), Panggung Wayang (1992), Suminar (2008), Talaga Malihwarni (2012), Kembang-kembang Anten (2014), jeung Di Antara TIlu Jaman (2016). Dina basa Indonesia: Jago-jago Bandung Selatan (1970), Karena Kasih Sayangmu (1971), Di Ujung Bayang-bayang (1989), Kutunggu di Bukit Bunga (2005), jsté. Novelna Sanggeus Halimun Peuray (1992) diangkat kana film ku Dewan Film Nasional (DFN).

Aam geus nulis sababaraha biografi guru besar, seniman, tokoh perkebunan, tokoh pendidikan jeung jurnalistik. Kungsi ngadidik tur ngalahirkeun welasan penulis, ngaliwatan HPPM Nurani, Manglé Rumaja, Caraka Sundanologi, jeung Panglawungan 13. Kungsi meunang penghargaan pikeun karya jeung jasa, ti Lembaga Basa jeung Sastra Sunda, Piagam Moh Ambri ti PP-SS, Majalah Manglé, Sarinah, Zaman, IKAPI Jawa Barat, Anugerah Budaya ti Gubernur Jawa Barat, jeung Anugerah Sastra ti Institut Budaya Sunda. Kumpulan carponna Di Antara Tilu Jaman (2016) dileler hadiah Sastra Rancagé 2017.

Kiwari masih kénéh nulis tur ngasuh rubrik “Sekelumit Romantika Kehidupan” di HU Pikiran Rakyat edisi Minggu.

Sumber: Aam Amilia. Jangji Asih. 2017. Bandung: Kiblat Buku Utama.

B. Dasar Téori
Pendekatan pragmatik nyaéta pendekatan telaah sastra anu némbongkeun kumaha katarimana hiji karya sastra ku nu maca. Ana pon numutkeun para ahli, définisi pendekatan pragmatik nyaéta:
1. “Pendekatan pragmatik merupakan perhatian utama terhadap peran pembaca. Dalam kaitannya dengan salah satu teori modern yang paling pesat perkembangannya yaitu teori resepsi” (Abram, 1958 : 14 – 21).
2. Numutkeun A. Teeuw (1994), téori pendekatan pragmatik nyaéta salah sahiji bagian ilmu sastra anu mangrupakeun pragmatik kajian sastra anu nitik beuratkeun dimensi pembaca salaku nu nangkep jeung nu méré makna ka karya satra.
3. Felix Vedika (Polandia), pendekatan pragmatik mangrupakeun pendekatan anu teu jauh béda jeung artéfak (benda mati), anu macana anu ngahirupkeun salaku prosés konkritasi.

C. Ringkesan Carita
Novel Sunda Jangji Asih
Novel Sunda: Jangji Asih
Tokoh utama dina novel Jangji Asih ieu téh ngaranna Asih. Miboga rupa anu goréng tapi bageur. Manéhna hirup jeung indungna, saimah jeung uwa jeung babaturanna. Boga tilu lanceuk lalaki tapi geus kurenan jeung marisah jeung kolot. Katilu lanceukna mah karasép da mirip ka indungna, ari Asih mah leuwih mirip ka bapana anu sarua goréng. Asih sakola kénéh satingkat SMA, tegesna kelas 3 di sakola kasenian. Manéhna asup sakola seni lantaran boga sora nu alus jeung pangaresep dina widang seni musik, nyaéta kawih.

Kacaritakeun yén sakolana téh rék magelarkeun pintonan drama sora ‘Sangkuriang’ dina raraga ngareuah-reuah tepung taun nu bakal ditongton ku tokoh-tokoh sa-Indonésia. Manéhna meunang tawaran pikeun jadi juru kawih atanapi dubber peran Nyi Dayang Sumbi. Ari nu meunang peran jadi Nyi Dayang Sumbina mah Lasmini, nyaéta babaturanna anu panggeulisna di sakola tapi miboga sora anu goréng sabalikna ti si Asih. Ari nu meunang peran Sangkuriangna mah nyaéta Tresna, lalaki anu dipikaresep ku si Asih.

Konflik nu aya dina ieu novel nyaéta nalika ‘Sangkuriang’ bérés dipéntaskeun hareupeun éks siswa Sakola Kasenian, Asih ngarasa teu dihargaan pisan. Manéhna ningali babaturanna téh ngan ngabagéakeun Lasmini hungkul, padahal manéhna anu nga-dubbing sorana sangkan jadi alus téh. Katambah nalika balik ka imah, si Asih ningali yén dina brosur pagelaran éta téh ngaran manéhna ngan ditulis maké mangsi bari diselipkeun hungkul, malahan mah dina brosur nu lianna mah euweuh ngaran manéhna. Alatan kitu manéhna jadi nyeri haté pisan nepi ka embung jadi ngilu ilubiung dina pagelaran éta.

Geus dipénta ku sababaraha jalma, boh ku guru-guru nepi ka diréktur ogé tetep teu bisa ngarobah haténa améh daék maén deui dina éta pagelaran. Asih kanyenyerian kénéh ku asa teu dihargaanna manéhna dina éta pagelaran. Diolo ku Tresna, lalaki anu dipikaresep ku manéhna ogé angger mugen. Tapi tungtungna mah manéhna daékeun ogé, pédah manéhna nyaah ka Tresna. Asih embung ningali Tresna dicarékan ku guru-guru jeung nu lianna.

D. Analisis
Jejer anu diangkat dina novél ieu nyaéta katulusan cinta jeung étika di dunia seni. Pangarang dina novel ieu hayang nepikeun pesan ngeunaan cinta anu suci, nyaéta cinta anu teu ngarepkeun balesan, cinta anu teu kudu dipikanayaho ku batur, cinta anu ngabutuhkeun pengorbanan. Aam Amilia ogé hanyang nekenkeun yén nu ngaranna seniman kudu bisa ngaprésiasi seniman nu séjén, teu meunang aya nu diapi lainkeun. Najan urang kudu jalma anu tulus dina ngalakonan sagala pagawéan di ieu kahirupan, tapi lain harti urang meunang nyapirakeun batur ku jasa-jasana, rék peran sakumaha leutikna ogé.

Pangarang ogé ku cara teu langsung rada nyindir kapitalisme. Ayeuna jalma dina ngalakonan kahirupan téh geus remen ku pamaksudan pikeun meunang kauntungan. Lolobana jalma geus leungiteun idéalisme. Anu jadi pipikiran jeung cecepengan téh lain kumaha prinsip jeung prosésna, tapi nekenkeun hasil anu hadé jeung kauntungan anu dimeunangkeun. Ciga solokan saat anu dicaritakeun dina awal carita.

Intina nyaéta pangarang hayang nekenkeun masalah aprésiasi jeung toléransi. Sakumaha goréngna sikep batur ka urang, urang mah kudu tetep soméah jeung profésional. Panceg dina galur, da hirup mah lain nu urang jeung lain kumaha urang, tapi kumaha engké saenggeus kahirupan gumantung ka kumaha urang ngalakonan kahirupan nu ayeuna.

Ari jelema mah da sakumaha loba urang nyieun kahadéan, tetep nu babari kaingetna mah nyaéta nalika urang nyieun kagoréngan. Béda jeung Gusti Nu Maha Adil, sakumaha loba urang nyieun kagoréngan, pasti dihampura lamun urang bener-bener tulus jeung daék diajar tinu kasalahan.
Loba nu nganggap yén cinta téh butuh pengorbanan, saluyu jeung nu dicaritakeun tur ditekenkeun ku pangarang dina carita ieu. Tapi kuring teu sapanuju, sabab perjuangan dina nunaikeun maksud cinta mah lain mangrupakeun pengorbanan, tapi kahormatan.

Kuring kataji ku tangkal anu dicaritakeun dina novél ieu. Aya pesen anu teu sacara langsung ditepikeun ku pangarang. Kuring ngaréprésentasikeunna saluyu jeung katulusan. Beuki tumbuh manéhna beuki bisa ngaiyuhan jalma ogé sasatoan nu aya dihandapeunna, padahal manéhna mah beunang langsung ku panon poé anu panas méncrang. Manéhna gé tara ngeluh sanajan daun-daunna kudu maruragan, malahan mah tuluy numbuhkeun deui daun-daun anyar pikeun jadi pelindung tinu kapanasan jeung ngarobah karbondioksida jadi oksigén pikeun kabutuhan kahirupan manusa.
Tapi kuring ngarasa pesen katulusan anu hayang ditepikeun ku pangarang jadi kurang pédah dicaritakeun si Asih téh hayang némbongkeun yén manéhna boga haté anu wening. Ari jalma nu miboga haté wening mah kuduna teu paduli batur nganggap manéhna alus atau goréng, lamun aya niatan kitu mah cendrung kana dendam jeung faktor égoisme.

Dina novél ieu, pangarang ogé loba teuing némbongkeun kanyeri nu dirasakeun tokoh utama. Anu masalahna mah sabenerna ngan hiji, tapi loba teuing diulang. Nu geus kahatéan téh ngadon jadi bosen pédah terus-terusan disebutkeun kanyeri anu éta-éta kénéh. Henteu salah ogé teu goréng, ngan dinamika émosina jadi kurang.

Tungtung carita karasa ngagantung, aya kénéh masalah-masalah anu can kajawab. Naha dihaja atawa henteu, tapi kuring ngalebarkeun panutupan ieu novél anu masih bisa leuwih alus deui. Ceuk kuring mah pangarang buru-buru teuing dina nganggeuskeun ieu carita.

*Tulisan ini disusun untuk memenuhi tugas mata kuliah Telaah Sastra.

.: Semoga Bermanfaat :.
Kategori : , ,

Kumpulan Sajak Sunda Pilihan

Diposkan Oleh : Ucup | Pada : 7/31/2017 | Rating : 5 | 0 comments
Kumpulan Sajak dalam Bahasa Sunda

Sekilas Tentang Sajak Sunda

Sajak Sunda
Dokumentasi Pribadi
Pantai Rancabuaya, Garut
Sastra lahir oleh dorongan manusia untuk mengungkapkan diri, tentang masalah manusia, kemanusiaan dan semesta (Semi, 1993: 1). Sastra merupakan karya kreatif yang mengungkapkan masalah hidup. Karya sastra merupakan fakta historis yang berisi pemikiran dan pergulatan batin pengarang terhadap masalah-masalah kehidupan.

Banyak sekali jenis-jenis karya sastra di dunia ini, salah satunya adalah sajak. Dalam bahasa Sunda, sajak adalah salah satu karya sastra tulisan berbentuk puisi yang bersifat bebas / tidak terikat, sehingga sering juga disebut sajak bebas.

Contoh-contoh Sajak Sunda


NINI ANTÉH
Taufik Ampera

Di langit bulan nembongan
cahayana hurung ngempur
ngadamaran alam dunya.

Di bulan Nini keur anteng
ngentrung ninun kaén poléng
awak Nini mani bongkok
balas terus baé ninun
meureun geus rebuan taun.

Di bulan Nini bumetah
dibaturan Candramawat
buluna nu tilu warna
watekna matak diasih.

VARIASI GURU MINDA
Ajip Rosidi

Sampiung ngapung ka manggung
Ngalayang di mega nangtung
Ngalayang di mega malang
Nyerangkeun bentang baranang

Kumacacang kumalayang
Paheula-heula jeung heulang
Pahiri-hiri jeung geuri
Lega setra alam padang

Ngalayang di awang-awang
Ngaiantung luhureun gunung
Sukan-sukan di kahyangan
Rata-sirna poe-panjang

Diasuh ku Sunan Ambu
Dijaga para bujangga
Diaping para pohaci
Sakarepna sakahayang

Manggung teh panggungna rasa
Awang-awang wangwangan kahayang
Sunan Ambu ambuna napsu
Bujangga ngajak rancage
Pohaci nu mawa tigin
Kana hurip hirup aing

Paheula-heula jeung heulang
Heulang soteh dina awak
Pahiri-hiri jeung geuri
Geuri soteh dina diri

Nyatana nya aing jeung aing
Pahiri-hiri jeung diri
Paheula-heula jeung kahayang
Di dunya sapangabetahna

LALAKON KURING
Rizki Sanjaya

Hirup mah kudu dijieun babari
Tapi angger kudu boga taki-taki
Sakali metu kudu jadi
Meunang widi, tangtu moal jalir jangji

Siga gula jeung kopi
Najan béda, bisa ngahiji ku cai
Siga kuring jeung salira
Mun ngahiji, moal weléh silih jagi

PATANJALA
Etti RS

Ti ajalina kuring ditibanan pancen
nembus gunung meulah lengkob
atawa mapay bubulak jeung padataran

Ti dituna kuring dipilih
malidkeun cikahuripan ka sagara
najan kudu kandeg heula di muara

Ti memehna kuring kapeto
lilimbungan di leuwi nu jero
handapeun nu ngaroyom leuweung kaso

Batu gunung hahalang sangkan kapahung
sihoreng ukur taringgul
sabot diri ngananaha ka Nu Agung

Daftar Buku Kumpulan Sajak Sunda

  1. Antologi Puisi Sunda Mutahir (Eddy D Iskandar,spk., Durma Kangka,Bandung, 1980)
  2. Basisir Langit (Surachman R.M.,Balai Pustaka,Jakarta, 1976)
  3. Batu (Deddy Effendi, Yayasan Bangun Siswa, Bandung, 1990)
  4. Blues Kere Lauk (Godi Suwarna, Geger Sunten, Bandung,1992)
  5. Buana nu Pinuh ku Mega (Yus Rusyana, Geger Sunten, Bandung, 1992)
  6. Dayeuh Matapoe (Acep Zamzam Noor, Geger Sunten, Bandung, 1993)
  7. Di Kebon Binatang (Ajatrohaedi, Rahmat Cijulang, Bandung, 1990)
  8. Di Lembur Bulan Dikubur (Deddy Windyagiri, Geger Sunten, 1993)
  9. Gondewa (Etti RS, Kujang Kancana, Bandung,1987)
  10. Jagat Alit (Godi Suwarna, Rahmat Cijulang, Bandung,1979)
  11. Jamparing (Eddy D Iskandar, Parikesit 2000, Bandung, tt)
  12. Jamparing (Etti RS, Yayasan Kudjang, Bandung, 1984)
  13. Jamparing Hariring (Dedy Windyagiri)
  14. Jante Arkidam (Ajip Rosidi, Tupumanik, Pasuketan-Jatiwangi Cirebon, 1967)
  15. Jiwalupat: Opat Kumpulan Sajak (Godi Suwarna, Geger Sunten, Bandung, 2007)
  16. Kalakay Budah (Yous Hamdan, Geger Sunten, Bandung, 1994)
  17. Kalakay Jukut Riut (Deddy Effendie, Daya Piska, Bandung,1981)
  18. Kalakay Mega (Soni Farid Maulana, Geger Sunten, Bandung, 1992)
  19. Kasidah Langit (Eddy D Iskandar, Geger Sunten, Bandung, 1992)
  20. Katiga (Yayat Hendayana, Galura Bandung, 1975)
  21. Lalaki di Tegalpati (Sajudi, Rahmat Cijulang, Bandung,1985)
  22. Lalaki Langit (Juniarso Ridwan, Rahmat Cijulang, Bandung, 1979)
  23. Langit Katiga (Juniarso Ridwan, Geger Sunten, Bandung, 1992)
  24. Maung Bayangan (Etti RS, Rahmat Cijulang, Bandung, 1994)
  25. Nu Lunta Jauh (Usep Romli HM, Rahmat Cijulang, Bandung, 1992)
  26. Nu Mahal ti Batan Inten (Yus Rusyana, Rahmat Cijulang, Bandung, 1980)
  27. Nu Ngarongheap Mangsa Surup (Eddy D Iskandar, Durmakangka, Bandung, Cypress, tt )
  28. Ombak Halimun (Hadi AKS, Pamulang, Tangerang, 2002)
  29. Ombak Laut Kidul (Rachmat M Sas Karana, Tjupumanik, Pasuketan-Jatiwangi Cirebon, 1966)
  30. Pamapag (Ajatrohaedi, Balai Pustaka,Jakarta,1972)
  31. Puisi Sunda Selepas Perang Dunia Kedua (Iyo Mulyono,spk. Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa Depdikbud, Jakarta, 1980)
  32. Sabelas Taun (Usep Romli HM, Rahmat Cijulang, Bandung,1984)
  33. Sajak-sajak Cilauteureun (Taufik Faturohman, Medal Agung, Bandung, 1983)
  34. Saratus Sajak Sunda (Abdullah Mustappa, edt. Geger Sunten, Bandung, 1992)
  35. Surat Kayas (Surahman R.M., Balai Pustaka, Jakarta, 1967)
  36. Surat Panjang ti Cijulang (Rahmat M Sas Karana, Rahmat Cijulang, Bandung, 1983)
  37. Surat-surat Kaliwat(Godi Suwarna, Medal Agung, Bandung,1983)
  38. Tepung di Bandung (Rachmat M Sas Karana, Rahmat Cijulang, Bandung,1972)
  39. Tumbal (Yoseph Iskandar, Rahmat Cijulang, Bandung, 1982)
  40. Urang Naon di Cinaon (Wahyu Wibisana, Geger Sunten, Bandung,1993,
  41. Waruga Garba (Eddy D Iskandar, Medal Agung, Bandung, 1984)
  42. Wasiat Konglomerat (Taufik Faturohman, Geger Sunten, Bandung, ).

Semoga Bermanfaat!!!

*Referensi
  • http://tradisidongeng.blogspot.co.id
  • http://rizkimasbox.blogspot.co.id
  • http://cabiklunik.blogspot.co.id
  • https://kumpulankaryapuisi.blogspot.co.id
  • https://su.m.wikipedia.org
    Kategori : , ,

    Sejarah dan Silsilah Kemaharajaan Sunda Nusantara (Asal-usul Atlantis, Sriwijaya, Majapahit, dan Mataram)

    Diposkan Oleh : Ucup | Pada : 7/26/2017 | Rating : 5 | 0 comments
    SEJARAH DAN SILSILAH KEMAHARAJAAN SUNDA NUSANTARA
    (Periode Sebelum Masehi s/d awal berdirinya Kerajaan Pajajaran)

    Sunda
    Baduy, Banten
    Dokumentasi Kelompok Cisadane, Kuliah Kerja Lapangan
    Sastra Sunda Universitas Padjadjaran
    Cukup sulit mencari kepastian fakta dan kebenaran dari sebuah sejarah. Selalu ada versi berbeda yang terkadang justru bertolak belakang. Banyak hasil temuan baru yang sering kali mengejutkan teori dan paradigma yang telah ada sebelumnya. Misalnya adalah paradigma tentang permusuhan antar suku di Nusantara, seperti Sunda dengan Jawa (Majapahit). Ternyata Sunda dan Jawa (Majapahit) yang sebenarnya adalah bersaudara.

    Tentu hal ini semakin menyulitkan kita untuk menentukan mana yang pantas untuk dipercaya? Namun sebenarnya yang terpenting dari sejarah adalah pelajarannya, terlepas dari versi manakah yang paling benar. Kali ini, saya akan berbagi pengetahuan tentang sejarah dan silsilah kemaharajaan Sunda dan hubungannya dengan kerajaan-kerajaan lain di Nusantara.

    Babak Permulaan

    Menurut cerita yang beredar di kalangan para sesepuh Sunda, runtutan para Buyut dan Rumuhun (Karuhun/Leluhur/Nenek Moyang) perjalanan bangsa Sunda di awali dari daerah Su-Mata-Ra. Mereka membangun kebudayaan selama beribu-ribu tahun di kawasan Mandala Hyang (Mandailing)... daerah Ba-Ta-Ka-Ra sampai ke daerah Pa-Da-Hyang (Padang) pada periode 100.000 – 74.000 Sebelum Masehi. Pada masa tersebut para Karuhun tersebut telah memeluk ajaran yang disebut dengan nama “Su-Ra-Yana” atau ajaran Surya. Hingga satu masa Gunung Batara Guru meletus hingga habis, dan meninggalkan sisa Kaldera yang sekarang menjadi danau (Toba) yang sangat luas (100 Km2). Diberitakan dunia tertutup awan debu selama 3 bulan akibat meletusnya gunung tersebut.

    Sunda dan Atlantis

    Masa berganti cerita berubah, pusat kebudayaan bangsa Sunda yang disebut dengan mandala Hyang bergeser ke arah Selatan ke gunung Sunda, yang sekarang terkenal dengan nama Gunung Krakatau (Ka-Ra-Ka-Twa). Pada saat itu belum dikenal konsep Negara, tapi lebih kepada konsep Wangsa (bangsa). Wilayah Mandala Hyang pada masa itu dikenal dengan sebutan “Buana Nyungcung” karena terletak pada kawasan yang tinggi. Sementara Maya Pa-Da (Jagat Raya) dikenal dengan sebutan Buana Agung/Ageung/Gede dan Buana Alit (Jagat Alit), kata buana di jaman yang berbeda mengalami metaformosis kata menjadi “Banua” atau “Benua”. Puncak Pertala di Buana Nyungcung Gunung Sunda dijadikan Mandala Hyang, begitu juga dengan gelar Ba-Ta-Ra Guru yang menggantikan petilasan/tempat yang sudah hilang-menghilang. Pada masa ini kehidupan wangsa menunjukan kemajuan yang luar biasa, perkembangan budaya serta aplikasinya mencapai tahap yang luar biasa, dengan berbagai penemuan teknologi di darat dan laut. Daerah ini terkenal dengan sebutan “Buana A-ta” (Buana yang kokoh dan tidak bergeming). Oleh bangsa luar dikenal dengan sebutan “Atalan” (mungkin maksudnya Ata-Land), atau Atlantis versi Plato.

    Kembali kemajuan di segala bidang tersebut terhenti kembali ketika Gunung Sunda meletus (Gunung Ka-Ra-Ka-Twa), daratan terbagi menjadi dua (Sumatra dan Jawa), dan mengakibatkan banjir besar dan berakhirnya zaman es pada sekitar 15.000 SM. Semua bukti kemajuan jaman wangsa tersebut hilang dan tenggelam. Paska peristiwa banjir besar tersebut, bangsa Sunda kembali membangun peradabannya hingga menurut cerita dipimpin oleh seorang raja bernama Prabu Sindhu (Sang Hyang Tamblegmeneng, putra Sang Hyang Watugunung Ratu Agung Manikmaya) yang kemudian mengajarkan kepercayaan Sundayana (Sindu Sandi Sunda). Ajaran tersebut kemudian menyebar ke seluruh dunia.

    Ajaran Sunda dan Negeri Luar

    Perjalanan Prabu Sindu ke wilayah Jepang membuat ajarannya diberi nama Shinto, ajaran Surya (matahari), bahkan ajaran tersebut kemudian dijadikan bendera bangsa. Perjalanan penyebaran ajaran tersebut kemudian bergerak sampai ke daerah India, sampai kepada sebuah aliran sungai besar yang membelah sebuah lembah yang nantinya dikenal dengan Lembah Sungai Sindu (Barat mengenalnya dengan nama Lembah sungai Hindus), tepatnya di daerah Jambudwipa. Perkembangan ajaran tersebut sangat luar biasa sehingga menghasilkan sebuah peradaban tinggi “Mohenjodaro dan Harapa” yang memiliki kemiripan nama dengan “Maharaja-Sunda-Ra dan Pa-Ra-Ha/Hu persis dengan sebuah tempat di wilayah Parahyangan sekarang. Ajaran Prabu Sindu yang selanjutnya disebut agama Hindu asalnya merupakan ajaran Surayana-Sundayana, yang hingga kini masih tersisa di wilayah Nusantara ada di daerah Bali sekarang, serta agama Sunda Wiwitan yang isinya sama menjadikan Matahari serta Alam sebagai panutan hidup, dan bila dikaji lebih mendalam ajaran ini merupakan ajaran ”Monotheism” atau percaya kepada Tuhan Yang Maha Esa.

    Gunung Sunda

    Kebudayaan bangsa Sunda yang berlokasi di sekitar Gunung Sunda (Gunung Ka-Ra-Ka-Twa), dibuktikan dengan ditemukannya fakta sejarah, dan penemuan arkeologis yang ada daerah Sumatera bagian Tengah dan Jawa bagian Barat, sebagai berikut:

    1. Kota Barus di pesisir Barat Sumatera

    Merupakan satu-satunya kota di Nusantara yang namanya telah disebut sejak awal abad Masehi oleh literatur-literatur dalam berbagai bahasa, seperti dalam bahasa Yunani, Siriah, Armenia, Arab, India, Tamil, China, Melayu, dan Jawa. Berita tentang kejayaan Barus sebagai bandar niaga internasional dikuatkan oleh sebuah peta kuno yang dibuat oleh Claudius Ptolemaus, seorang gubernur dari Kerajaan Yunani yang berpusat di Alexandria, Mesir, pada abad ke-2. Di peta itu disebutkan, di pesisir barat Sumatera terdapat sebuah bandar niaga bernama Barousai (Barus) yang menghasilkan wewangian dari kapur barus. Diceritakan, kapur barus yang diolah dari kayu kamfer dari Barousai itu merupakan salah satu bahan pembalseman mayat pada zaman kekuasaan Firaun sejak Ramses II, atau sekitar 5.000 tahun sebelum Masehi.

    2. Kerajaan Melayu Tua di Jambi

    Meliputi : kerajaan Kandis yang terletak di Koto Alang, wilayah Lubuk Jambi, Kuantan, Riau. Kerajaan ini diperkirakan berdiri pada periode 1 Sebelum Masehi. Di samping itu, di daerah Jambi terdapat tiga kerajaan Melayu tua yaitu: Koying, Tupo, dan Kantoli. Kerajaan Koying terdapat dalam catatan Cina yang dibuat oleh K’ang-tai dan Wan-chen dari wangsa Wu (222-208) tentang adanya negeri Koying. Tentang negeri ini juga dimuat dalam ensiklopedi T’ung-tien yang ditulis oleh Tu-yu (375-812) dan disalin oleh Ma-tu-an-lin dalam ensiklopedi Wen-hsien-t’ung-k’ao. Diterangkan bahwa di kerajaan Koying terdapat gunung api dan kedudukannya 5.000 li di timur Chu-po (Jambi). Di utara Koying ada gunung api dan di sebelah selatannya ada sebuah teluk bernama Wen. Dalam teluk itu ada pulau bernama P’u-lei atau Pulau.

    3. Kerajaan Salakanagara

    Kerajaan ini dianggap sebagai kerajaan tertua di Nusantara. Kerajaan ini berkedudukan di Teluk Lada Pandeglang namun ada juga yang menyatakan kerajaan ini berkedudukan di sebelah Barat Kota Bogor di kaki gunung Salak, konon nama gunung Salak diambil dari kata Salaka. Tidak diketahui pasti sejak kapan berdirinya kerajaan Salakanagara, namun berdasarkan catatan sejarah India, para cendekiawan India telah menulis tentang nama Dwipantara atau kerajaan Jawa Dwipa di pulau Jawa sekitar 200 SM, yang tidak lain adalah Salakanagara. Naskah Wangsakerta menyebutkan bahwa sejak ± tahun 130 Masehi pada saat itu sudah ada pemerintahan kerajaan Salakanagara di Jawa Barat. Salakanagara (kota Perak) pernah pula disebutkan dalam catatan yang disebut sebagai ARGYRE oleh Ptolemeus pada tahun 150 M. Kerajaan Salaka Nagara, memiliki raja bernama Dewawarman (I – VIII), yang menjadi asal muasal kemaharajaan Sunda Nusantara.

    4. Situs Gunung Padang, Cianjur

    Merupakan situs prasejarah peninggalan kebudayaan Megalitikum di Jawa Barat. Tepatnya berada di perbatasan Dusun Gunungpadang dan Panggulan, Desa Karyamukti, Kecamatan Campaka, Kabupaten Cianjur. Luas kompleks “bangunan” kurang lebih 900 m², terletak pada ketinggian 885 m dpl, dan areal situs ini sekitar 3 ha, menjadikannya sebagai kompleks punden berundak terbesar di Asia Tenggara. Menurut legenda dan cerita para leluhur, Situs Gunungpadang merupakan tempat pertemuan berkala (kemungkinan tahunan) semua ketua adat dari masyarakat Sunda Kuna. Dan ada juga yang mengatakan bahwa situs ini merupakan tempat penobatan para raja yang ada di dalam wilayah kemaharajaan Sunda Nusantara. Saat ini situs ini juga masih dipakai oleh kelompok penganut agama asli Sunda (Sunda Wiwitan) untuk melakukan upacara. Berdasarkan Naskah Bujangga Manik dari abad ke-16 menyebutkan adanya suatu tempat “kabuyutan” (tempat leluhur yang dihormati oleh orang Sunda) di hulu Ci Sokan, yang tidak lain adalah situs ini.

    Diduga situs gunung padang sesungguhnya bukanlah gunung, melainkan bangunan berbentuk mirip dengan piramida yang telah terkena timbunan debu vulkanik, sehingga terlihat seperti gunung yang sudah ditumbuhi pepohonan. Di dalam situs gunung padang dipercaya memiliki ruang didalamnya yang kini telah tertimbun tanah. Dalam situs gunung padang ditemukan alat musik yang berupa batu persegi panjang yang bergelombang pada bagian atasnya. Jika setiap gelombang dipukul, maka akan mengeluarkan bunyi yang berbeda antar gelombang satu dengan yang lain. dan alat musik dari batu itu dapat dimainkan dengan benar.

    Laboratorium Beta Analytic Miami, Florida, Amerika Serikat merilis usia bangunan bawah permukaan dari Situs Gunung Padang, sebagai berikut: 1). Pada lapisan tanah urug di kedalaman 4 meter (diduga man made stuctures /struktur yang dibuat oleh manusia) dengan ruang yang diisi pasir (di kedalaman 8-10 meter) di bawah Teras 5 pada Bor-2, adalah sekitar 7.600-7.800 SM. Fantastis!! Usia bangunan ini jauh lebih tua dibandingkan dari Piramida Giza di Mesir yang berumur 2.560 SM. 2). Sedangkan umur dari lapisan dari kedalaman sekitar 5 meter sampai 12 meter, adalah sekitar 14.500–25.000 SM. Ini sangat mengejutkan!! Artinya situs gunung padang ini telah ada sebelum peristiwa banjir besar (berakhirnya zaman es). Kontroversi merebak setelah Tim Katastropik Purba merilis ada sejenis piramida di bawah Gunung Padang. “Apa pun nama dan bentuknya, yang jelas di bawah itu ada ruang-ruang,”. “Selintas tak seperti gunung, seperti manmade.” Kecurigaan ini berawal dari bentuk Gunung Padang yang hampir segitiga sama kaki jika dilihat dari Utara

    SILSILAH KEMAHARAJAAN SUNDA NUSANTARA

    KERAJAAN SALAKANAGARA

    1. Dewawarman I
    2. Dewawarman II
    3. Dewawarman III
    4. Dewawarman IV
    5. Dewawarman V
    6. Dewawarman VI
    7. Dewawarman VII
    8. Dewawarman VIII

    KERAJAAN TARUMANAGARA

    1. Jayasingawarman (358 – 382) dia adalah menantu dari Dewawarman VIII
    2. Dharmayawarman (382 – 395)
    3. Purnawarman (395 – 434)
    4. Wisnuwarman (434 – 455)
    5. Indrawarman (455 – 515)
    6. Candrawarman (515 – 535)
    7. Suryawarman (535 – 561)

    Tahun 526 menantu Suryawarman yang bernama Manikmaya mendirikan kerajaan baru di wilayah Timur (dekat Nagreg Garut) yang kemudian cicit dari Manikmaya yang bernama Wretikandayun mendirikan kerajaan baru tahun 612 yang kemudian dikenal dengan nama kerajaan Galuh.

    8. Kertawarman (561 – 628)
    9. Sudhawarman (628 – 639)
    10. Hariwangsawarman (639 – 640)
    11. Nagajayawarman (640 – 666)
    12. Linggawarman (666 – 669)

    Anak Linggawarman yang bernama Sobakancana menikah dengan Daputahyang Srijayanasa yang kemudian mendirikan kerajaan Sriwijaya. Anaknya yang bernama Manasih menikah dengan Tarusbawa yang kemudian melanjutkan kerajaan Tarumanagara dengan nama kerajaan Sunda. Karena Tarusbawa merubah nama kerajaan Tarumanagara menjadi kerajaan Sunda maka Wretikandayun pada tahun 612 menyatakan kerajaan Galuh adalah sebagai kerajaan yang berdiri sendiri bukan dibawah kekuasaan kerajaan Sunda walaupun sebenarnya kerajaan-kerajaan itu diperintah oleh garis keturunan yang sama hanya ibukotanya saja yang berpindah-pindah (Sunda, Pakuan, Galuh, Kawali, Saunggalah).

    KERAJAAN SUNDA/GALUH/SAUNGGALAH/PAKUAN

    1. Tarusbawa (670 – 723)
    2. Sanjaya/Harisdarma/Rakeyan Jamri (723 –732)

    Ibu dari Sanjaya adalah putri Sanaha dari Kalingga sedangkan ayahnya adalah Bratasenawa (raja ke 3 kerajaan Galuh) Sanjaya adalah cicit dari Wretikandayun (kerajaan Galuh) Sanjaya kemudian menikah dengan anak perempuan Tarusbawa yang bernama Tejakancana.

    3. Rakeyan Panabaran/Tamperan Barmawijaya (732 – 739)

    Beliau adalah anak Sanjaya dari istrinya Tejakancana. Sanjaya sendiri sebagai penerus ke 2 kerajaan Sunda kemudian memilih berkedudukan di Kalingga yang kemudian mendirikan kerajaan Mataram Kuno dan wangsa Sanjaya (mulai 732)

    4. Rakeyan Banga (739 – 766)
    5. Rakeyan Medang Prabu Hulukujang (766 – 783)
    6. Prabu Gilingwesi (783 – 795)
    7. Pucukbumi Darmeswara (795 – 819)
    8. Prabu Gajah Kulon Rakeyan Wuwus (819 – 891)
    9. Prabu Darmaraksa (891 – 895)
    10. Windusakti Prabu Dewageng (895 – 913)
    11. Rakeyan Kemuning Gading Prabu Pucukwesi (913 – 916)
    12. Rakeyan Jayagiri Prabu Wanayasa (916 – 942)
    13. Prabu Resi Atmayadarma Hariwangsa (942 – 954)
    14. Limbur Kancana (954 – 964)
    15. Prabu Munding Ganawirya (964 – 973)
    16. Prabu Jayagiri Rakeyan Wulung Gadung (973 – 989)
    17. Prabu Brajawisesa (989 – 1012)
    18. Prabu Dewa Sanghyang (1012 – 1019)
    19. Prabu Sanghyang Ageng (1019 – 1030)
    20. Prabu Detya Maharaja Sri Jayabupati (1030 – 1042)

    Ayah Sri Jayabupati (Sanghyang Ageng) menikah dengan putri dari Sriwijaya (ibu dari Sri Jayabupati) sedangkan Sri Jayabupati sendiri menikah dengan putri Dharmawangsa (adik Dewi Laksmi istri dari Airlangga)

    21. Raja Sunda XXI
    22. Raja Sunda XXII
    23. Raja Sunda XXIII
    24. Raja Sunda XXIV
    25. Prabu Guru Dharmasiksa
    26. Rakeyan Jayadarma

    Istri Rakeyan Jayadarma adalah Dyah Singamurti/Dyah Lembu Tal anak dari Mahesa Campaka, Mahesa Campaka adalah anak dari Mahesa Wongateleng, Mahesa Wongateleng adalah anak dari Ken Arok dan Ken Dedes dari kerajaan Singasari.

    27. Anak Rakeyan Jayadarma dengan Dyah Singamurti bernama Sang Nararya Sanggrama Wijaya atau lebih dikenal dengan nama Raden Wijaya. Karena Jayadarma meninggal di usia muda dan Dyah Singamurti tidak mau tinggal lebih lama di Pakuan maka pindahlah Dyah Singamurti dan anaknya Raden Wijaya ke Jawa Timur yang kemudian Raden Wijaya menjadi Raja Majapahit pertama.

    28. Prabu Ragasuci (1297 – 1303)

    Beliau adalah adik dari Rakeyan Jayadarma. Istri Ragasuci bernama Dara Puspa seorang putri dari Kerajaan Melayu. Dara Puspa adalah adik Dara Kencana (yang menikah dengan Kertanegara dari Singasari).

    29. Prabu Citraganda (1303 – 1311)
    30. Prabu Lingga Dewata (1311 – 1333)
    31. Prabu Ajigunawisesa (1333 – 1340) menantu Prabu Lingga Dewata
    32. Prabu Maharaja Lingga Buana (1340 – 1357), dijuluki Prabu Wangi yang gugur di Perang Bubat.
    33. Prabu Mangkubumi Suradipati/Prabu Bunisora (1357 – 1371) adik Lingga Buana
    34. Prabu Raja Wastu/Niskala Wastu Kancana (1371 – 1475) anak dari Prabu Lingga Buana (Prabu Wangi).

    Istri pertamanya bernama Larasarkati dari Lampung memiliki anak bernama Sang Haliwungan setelah menjadi Raja Sunda bergelar Prabu Susuktunggal. Permaisuri keduanya adalah Mayangsari putri sulung Prabu Mangkubumi Suradipati/Bunisora memiliki anak yang bernama Ningrat Kancana setelah menjadi Raja Galuh bergelar Prabu Dewaniskala.

    Setelah Prabu Raja Wastu meninggal dunia kerajaan dipecah menjadi 2 dengan hak serta wewenang yang sama, Prabu Susuktunggal menjadi raja di kerajaan Sunda sedangkan Prabu Dewaniskala menjadi raja di kerajaan Galuh. Putra Prabu Dewaniskala bernama Jayadewata, mula-mula menikah dengan Ambetkasih putri dari Ki Gedeng Sindangkasih, kemudian menikah lagi dengan Subanglarang (putri Ki Gedeng Tapa yang menjadi raja Singapura) setelah itu ia menikah lagi dengan Kentringmanik Mayang Sunda, putri Prabu Susuktunggal.

    Pada tahun 1482 Prabu Dewaniskala menyerahkan kekuasaan kerajaan Galuh kepada puteranya (Jayadewata), demikian pula dengan Prabu Susuktunggal, ia menyerahkan tahta kerajaan kepada menantunya (Jayadewata), maka jadilah Jayadewata sebagai penguasa kerajaan Galuh dan Sunda dengan gelar Sri Baduga Maharaja atau yang dikenal dengan nama Prabu Siliwangi.

    *Catatan :
    Kami berharap kisah/cerita/fakta sejarah dapat diungkap dengan proporsional karena selama ini saya dan juga bangsa Indonesia lainnya merasa telah “tertipu” oleh politik yang menyembunyikan fakta sejarah yang sebenarnya. Mengapa tidak pernah disebutkan bahwa Sanjaya pendiri Mataram Kuno adalah seorang putra Sunda? Mengapa tidak pernah disebutkan bahwa pendiri kerajaan Sriwijaya seorang putera Sunda? Demikian pula dengan sejarah Majapahit, kenapa tidak pernah pula disebutkan bahwa Raden Wijaya raja pertama Majapahit adalah seorang putera Sunda?

    Mudah-mudahan kejadian “penipuan sejarah” tidak terulang lagi dimasa yang akan datang, terlepas dari keuntungan politik yang akan diperoleh, walau bagaimananpun juga masyarakat tentu akan lebih menghargai informasi yang jujur.

    Semoga bermanfaat!!!
    Kategori : , ,
     
    Template Modified by Septia Mujizat
    Proudly Powered by Blogger